Phốt bạc đạn: phớt chắn dầu, chắn mỡ lắp cạnh vòng bi và cách chọn cỡ

Phốt bạc đạn (còn gọi phớt vòng bi, phớt chắn mỡ) là phớt rời lắp cạnh vòng bi để giữ dầu hoặc mỡ bên trong và chặn bụi, nước từ ngoài vào. Đường kính trong của phớt bằng đường kính trục d của vòng bi. Kho có phớt TC 471 cỡ trục từ 3 đến 560mm.

Phốt bạc đạn là gì, khác nắp chắn ZZ và 2RS của vòng bi thế nào

Phốt bạc đạn là phớt rời, tháo lắp độc lập với vòng bi, ép vào lỗ vỏ máy và ôm trục ngay cạnh ổ. Nắp chắn ZZ và phớt 2RS thì gắn liền vòng bi từ nhà máy, không thay riêng được. Hai thứ cùng chặn bụi nhưng khác chỗ lắp và khác cách mua.

Người mua Việt dùng cụm "phốt bạc đạn" chủ yếu để gọi phớt rời: phớt chắn dầu, phớt chắn mỡ, phớt che bụi kiểu TC, TB, SC, phớt gối đỡ và phớt moay-ơ xe máy. Một số ít tài liệu dùng cùng cụm này cho phần che chắn của chính vòng bi, nên cần phân biệt trước khi đặt hàng.

Với nắp chắn và phớt kín trong vòng bi, NSK dùng ký hiệu Z (ZZ) cho vòng bi có nắp chắn, và D, DU, DW, V (DD, DDU, DDW, VV) cho vòng bi có phớt kín. SKF ghi 2Z và 2RS1, FAG ghi 2RSR. Về độ kín, vòng bi có phớt kín tốt hơn vòng bi có nắp chắn, vòng bi hở thấp hơn cả hai. Vòng bi đã có 2RS vẫn có thể cần phớt rời khi ổ làm việc ở nơi nhiều bụi, nước hoặc cần giữ lượng mỡ lớn trong gối đỡ.

Các loại phốt bạc đạn theo chất cần giữ: dầu, mỡ, bụi và nước

Chọn loại phớt theo chất cần giữ trước, kích thước sau. Dầu loãng cần môi có lò xo, mỡ đặc chỉ cần môi nhẹ, bụi và nước cần môi chắn phía ngoài. Năm nhóm dưới đây là cách kho phân loại phớt đặt cạnh vòng bi.

• TC, TB: giữ dầu, có thêm môi bụi phụ quay ra ngoài, dùng cho trục hộp số, hộp giảm tốc, gối đỡ bôi trơn bằng dầu.
• SC: giữ dầu sạch trong hộp kín, ít bụi bên ngoài, xem phớt SC.
• VC, VB (NOK): giữ mỡ hoặc chắn bụi, không dùng nơi có áp suất.
• KC, KB (NOK): giữ mỡ trong môi trường nhiều bụi.
• V-ring: chắn nước và bụi phía ngoài ổ, lắp trên trục và tì vào mặt phẳng vỏ, kho có phớt V-ring VA và các dòng cùng nhóm trong danh mục phớt chắn nước V-ring.

Phớt TC thường chịu áp tối đa 0,03 MPa theo NOK, đủ cho ổ trục quay trong vỏ không tăng áp. Phớt NBR làm việc từ −30 đến +100°C, phớt Viton FKM từ −20 đến +200°C (phớt dầu FKM 75 ± 5 Shore A theo AMS-7276). Ổ gần nguồn nhiệt như động cơ, lò sấy nên chọn FKM.

Bảng kích thước vòng bi 6200 đến 6310 để tra đường kính trục phốt bạc đạn

Bảng dưới liệt kê 22 vòng bi bi cầu dãy 62 và dãy 63 với đường kính trong d, đường kính ngoài D và bề rộng B theo trang thông số của NSK, tải ngày 11/10/2026. Cột d cho biết đường kính trong của phớt cần mua: từ 10mm ở vòng bi 6200 và 6300 đến 50mm ở vòng bi 6210 và 6310. Cùng d = 25mm, vòng bi 6205 có D 52mm và B 15mm, còn vòng bi 6305 có D 62mm và B 17mm.

Vòng bi	Nhóm	d (mm)	D (mm)	B (mm)
6200	Dãy 62	10	30	9
6201	Dãy 62	12	32	10
6202	Dãy 62	15	35	11
6203	Dãy 62	17	40	12
6204	Dãy 62	20	47	14
6205	Dãy 62	25	52	15
6206	Dãy 62	30	62	16
6207	Dãy 62	35	72	17
6208	Dãy 62	40	80	18
6209	Dãy 62	45	85	19
6210	Dãy 62	50	90	20
6300	Dãy 63	10	35	11
6301	Dãy 63	12	37	12
6302	Dãy 63	15	42	13
6303	Dãy 63	17	47	14
6304	Dãy 63	20	52	15
6305	Dãy 63	25	62	17
6306	Dãy 63	30	72	19
6307	Dãy 63	35	80	21
6308	Dãy 63	40	90	23
6309	Dãy 63	45	100	25
6310	Dãy 63	50	110	27

Đường kính d của vòng bi bằng đường kính trong của phớt. Đường kính ngoài D và bề rộng b của phớt không suy ra từ mã vòng bi, vì chúng phụ thuộc lỗ vỏ máy. Không có bảng chuẩn ghép vòng bi với một cỡ phớt cố định, nên kho không đưa cỡ phớt cho từng mã vòng bi. Bảng kích thước phớt TC, TB nằm ở bài bảng tra kích thước phớt chắn dầu.

Cách chọn cỡ phốt bạc đạn khi phớt cũ mất số: đo trục và lỗ vỏ

Cỡ phớt gồm ba số: đường kính trong, đường kính ngoài và bề rộng, viết dạng 20x40x11 (trục 20mm, lỗ vỏ 40mm, bề rộng 11mm). Nếu phớt cũ còn số in trên thân thì đọc thẳng. Nếu mất số thì đo trục và lỗ vỏ, không đo phớt đã biến dạng.

Đo đường kính trục tại chỗ phớt tì vào, ở đoạn không bị mòn rãnh. Với trục đã lắp vòng bi, d của vòng bi chính là số thứ nhất. Đo đường kính lỗ vỏ bằng thước cặp để có số thứ hai, đo chiều sâu chỗ ngồi để có bề rộng. Các bước chi tiết có trong bài cách đo kích thước phớt chắn dầu. Khi chưa đo được, gửi ảnh phớt cũ qua Zalo kho để đối chiếu.

Phớt chắn mỡ cho ổ bi khác phớt chắn dầu thế nào

Phớt chắn mỡ không làm việc dưới áp, và mỡ đặc không cần môi ép mạnh như dầu loãng. NOK chia kiểu V (VC, VB) và kiểu K (KC, KB) cho mỡ ở áp suất khí quyển, còn kiểu S và T dùng cho dầu hoặc mỡ.

Kiểu V giữ mỡ hoặc chắn bụi, kiểu K giữ mỡ trong môi trường nhiều bụi. Nhà bán lẻ MonotaRO của Nhật còn bán riêng nhóm phớt mỡ cạnh nhóm phớt dầu, cho thấy đây là một dòng hàng độc lập. V-ring cũng thường dùng chắn mỡ và bụi cho ổ bi, và theo SKF nó có thể làm van xả mỡ: mỡ cũ hoặc mỡ thừa thoát ra giữa mặt tì và môi phớt. Ổ có áp hoặc có dầu bắn mạnh thì quay về phớt TC hoặc phớt chắn dầu chịu áp.

Lắp phốt bạc đạn đúng chiều môi

Môi chính có lò xo quay về phía dầu hoặc mỡ cần giữ. Môi chắn bụi phụ quay ra phía ngoài. Lắp ngược chiều thì dầu hoặc mỡ thoát ra ngay khi trục quay, còn bụi lọt vào vòng bi.

Ép phớt vào lỗ vỏ bằng ống đệm có đường kính ngoài sát với phớt, đẩy đều quanh chu vi cho thân phớt vào thẳng, không xoay lệch. Bôi một lớp mỡ mỏng lên môi trước khi lồng trục. Quy trình đầy đủ nằm trong bài cách lắp phớt chắn dầu.

Câu hỏi thường gặp về phốt bạc đạn